پارلمان‌نیوز اقدام به انتشار بخشی از سخنان سیدمحمد خاتمی در آذر ماه سال 1377 در دیدار با طلاب حوزه علمیه قم کرده است که در پی می‌آید:

* مسلما ما در عرصه اقتصاد مشکل داریم . البته این مشکل به ما اختصاص ندارد. الان یک نوع بحران در کل اقتصاد دنیا وجود دارد که بخشى از مشکلات ما نه همه آن و شاید بخش کمتر آن باشد موجى است که از این بحرانهایى که بخصوص در جنوب شرقى آسیا پیدا شده ، مى آید. همین کم شدن مصرف نفت ، در اثر این بحران خودش یکى از این عوامل بود، گرچه تولید کنندگان هم علیرغم فشار ما اشتباه بزرگى کردند که بایستى یک شوک وارد بیاورند و یک کاهش فوق العاده ای بدهند. که این بازار اشباع شده را تکان بدهد. به علل مختلف این کار را نکردند، ولى به هر حال مشکلات اقتصادی اینجا اثر گذاشته است . خود ما هم مشکلاتى داریم .

* در این مملکت کارهای بسیار بزرگى صورت گرفته و حاصل تلاش بزرگوارانى که قبلا بوده اند، خیلى کارهای خوبى است .ریاست محترم جمهور قبلى جناب آقای هاشمى و قبل از ایشان جناب آقای موسوی که در آن زمان ریاست جمهوری هم مقام معظم رهبری بودند و کشور را اداره مى کردند و مدیران و وزیران و کسان دیگر، خیلى کارهای بزرگى انجام داده اند و ما هم قدردان زحمات آنها هستیم و کارهایى هم که آنها کرده اند، نعمتى بود که به دست این دولت آمد.

* از سال 1374 یک تجدید نظرهایى شده بود که درست هم بود، ولى آثار خودش را داشت . یک وقتى تورم ما در کشور نزدیک 50 درصد رسید، پولهای خوبى آمد، کارهای خوبى شروع شد، رونقى ایجاد شد، ولى این دولت که روی کار آمد، چند مساله وجود داشت ، اولا بعد از مشکلاتى که در سال 1374 پیدا شد، ما به خارج یک مقدار بدهى داشتیم و بدهى ها هم سر رسید شده بود که آنها را استمهال کردیم ، یعنى آنها را عقب انداختیم ، که کار خوبى هم بود، اما این کار خوب ، به زمان این دولت رسید که بایستى بدهى ها پرداخت بشود. خیلى از طرحها به نتیجه رسیده بود و خیلى از طرحها نیمه تمام بود که الان هم هست که شاید چند برابر بودجه عمرانى مان فقط برای تمام کردن طرحهای نیمه تمام مى خواهیم . خشکسالى هم مزید بر علت شد، یعنى این دولت وقتى روی کار آمد که ما حتى گندم را باید خیلى بیشتر از آن چیزی که قبلا وارد مى کردیم ، وارد بکنیم . دو مشکل فوق العاده عظیم هم گریبانگیر شد: کاهش فوق العاده شدید قیمت نفت ، یعنى ما بر پایه هر بشکه 5 / 17دلار به مجلس برده بودیم ، مجلس به درستى 16 دلار بودجه را بست ، و وقتى که سال را شروع کردیم ، روی 12 دلار آمد. آمدیم روی 12 دلار بودجه بستیم ، یعنى 4 دلار در هر بشکه حدود4 میلیارد دلار کاهش درآمد نفتى ، آن هم برای کشور ما با این بیماری مزمن اقتصادی که خیلى چیزها وابسته به نفت است . البته این 4 میلیارد از صد میلیارد دلار درآمد ناخالص ملى ما، 4 درصد مى شود. در رقم چیزی نیست ، ولى مى بینید که همین 4 میلیارد نسبت به آن صدمیلیارد که کم مى شود، کل جامعه تکان مى خورد. ولى این 12 دلار هم استحصال نشد و فکر مى کنیم که تا آخر سال پنج شش میلیارد دلار کمبود درآمد خواهیم داشت .

* در کنار آن ، لطفى که پدر و مادرها در اول انقلاب کردند، بچه های بزرگواری که قدمشان روی چشم ، در این دولت به مرحله ای رسیده اند که کار مى خواستند، یعنى رشد انفجاری جمعیت جویای کار. ما باید از همین حالا تا ده سال در هر سال حدود هشتصد هزار شغل جدید ایجاد بکنیم . البته الان با کمک علمای بزرگوار و مبلغین نسبتا رشد جمعیت کم شده است ، یعنى دولتهایى هم که بعدا مى آیند، تعداد کمتری جویای شغل خواهند داشت . به هر حال رشد انفجاری جمعیت جویای کار، کاهش فوق العاده قیمت نفت ، خشکسالى ، بدهى هایى که استمهال شده بود و سر رسید شده بود و کل این بحرانهایى که بود، آن وقت اثر این فقط از نفت نبود، وقتى نفت کم مى شود، چیزهای دیگری هم کم مى شود. من یک مثال برای شما بزنم : 30 درصد قیمت صادرات غیر نفتى ما کم شد و 35 درصد، صادراتى مثل پتروشیمى و اینها. تا شهریور حدود 44درصد رشد صادرات غیر نفتى داشته ایم و حدود 20 درصد کاهش درآمدهای صادرات غیر نفتى . اینها روی مالیات و سایر امور تاثیر مى گذارد. البته به لطف خداوند این از دستاوردهای خوب دولت است ، به خاطر همین طرح اقتصادی ، از مهرماه رشد صادرات شروع شده است . ما در همین چند ماه گذشته 118 درصد رشد صادرات غیر نفتى داشته ایم وسبب شد که رشد قیمت شروع شود، یعنى از این 118 درصد،9 درصد رشد درآمدی نسبت به مهر سال گذشته داشته ایم . این وضعیتى بوده است که داشته ایم . در عین حال ما بیشترین تلاش را روی اقتصاد کرده ایم ، یعنى وقت بنده و همکارانم بیش از همه روی اقتصاد صرف شده است . کاری که در اینجا شد، من معتقدم که کار قابل تقدیری است . البته در مقابل کار بزرگى که مردم و شماها مى کنید، ما کار کوچکى مى کنیم این فداکاریها، آن شهیدان ، این جانبازان ، این ایثارگران ، اما به هر حال ما هم دولت همین مردم هستیم و سعى کرده ایم که کار بکنیم .

* طرح ساماندهى اقتصادی تدوین شد و بنده اعلام مى کنم که تقریبا هیچ نظری درباره اقتصاد نیست که نشنیده باشیم . بنده خودم حدود 30 ساعت وقت گذاشته ام . صاحبنظران از سلیقه ها و بینش های مختلف و اساتید دانشگاه آمدند نشستند و صحبت کردیم ، به یک طرحى رسیدیم و جهت گیری طرح ما این است که در عین حالى که این مشکلات را داریم ، به سوی اصلاح ساختار اقتصادی هم پیش برویم . بودجه ای که ما امسال به مجلس داده ایم ، کمترین رشد بودجه جاری را در ده سال گذشته داشته است ، یعنى جز حقوق و مزایا که ما افزایش داده ایم ، تقریبا تمام آنها را ثابت نگه داشته ایم ، یعنى حتى به اندازه رشد تورمى که در جاهای دیگر هست ، ما در فصول دیگر بودجه جاری رشد در نظر نگرفته ایم ، یعنى عملکرد سال گذشته ، نه مصوبات ، چون درآمدهای ما صددرصد استحصال نشد که بتوانیم همه بودجه مصوب را مصرف بکنیم . تا آخر سال امیدواریم که عملکردمان در بودجه عمرانى مان 80 درصد باشد و در بودجه جاری بالای 90 درصد باشد. منتها ما این را ثابت نگه داشته ایم ، جز بودجه عمرانى مان که ما افزایش داده ایم ، یعنى حدود 20 درصد بودجه عمرانى مان را نسبت به امسال افزایش داده ایم ، آن هم با این وضعى که هست .

* یک کار مهم دیگری که شد، با اینکه کمال فشار را روی دولت داشت ، بنده برای اصلاح ساختار اقتصادی به آن تن دادم و آن تفکیک سیاستهای پولى از مالى است ، یعنى از جمله کارهایى که دولت برای حل مشکلات راه انداختن چرخ هایش مى کرد، این بود که تسهیلات بانکى مى گرفت ، ولو اینکه توجیه اقتصادی نداشت.
یعنى دولت از پول شما صرف مى کرد و بودجه اش را این گونه مى پوشاند که البته در جای خودش کار درستى بود. امکاناتى که باز در فعل و انفعالات بخش خصوصى و بده بستانهایى که بانک دارد بگیرد، کم مى شود. ما آمدیم در سال گذشته تسهیلات تکلیفى را کم کردیم و 600 میلیارد مانده اعتبارات بود و امسال آن را در همان حد نگه داشتیم ، یعنى با اینکه بودجه ما رشد پیدا کرده ، ولى تسهیلات تکلیفى ما افزایش پیدا نکرده ، یعنى به نسبت کمتر از سال گذشته شده است . دولت مى توانست با بالابردن نرخ ارز و تسهیلات تکلیفى مشکل خودش را حل بکند. شاید در کوتاه مدت هم آثار کمتری داشت ، ولى در دراز مدت تمام بار آن روی دوش مردم بود و ما برای اینکه جامعه به سوی اصلاح بیشتری برود این را تحمل کردیم . اگر ما فقط کمبود ارزمان را با 175 تومان حساب کنیم ، نزدیک 870تا 900 میلیارد تومان ، ریالى آن را که حساب بکنیم ، کمبود درآمد داشته ایم . استقراضى که ما از بانک مرکزی در اصلاحیه بودجه کردیم ، 600 میلیارد تومان است ، یعنى اگر کمبودهای غیرنفتى را هم حساب بکنید، حتما متجاوز از هزار میلیارد تومان ما کمبود درآمد داشتیم ، 600 میلیارد تومان استقراض کرده ایم ، درصد که این رقم کمترین عدد استقراضى است که بعداز انقلاب از بانک مرکزی شده است که رقم این استقراض در سالهای اخیر بین 8 درصد تا 40 درصد بوده است ، که بخشى از این استقراض صرف امور جاری شده و بخشى از آن نیز وارد طرحهای عمرانى شده است که خودش رونق هم ایجاد مى کند.

*ما در بودجه ای که امسال به مجلس داده ایم ( بودجه 78 ) ، سعى کرده ایم که یک قران هم استقراض نکنیم . استقراض از بانک مرکزی یکى از عواملى است که هم اقتصاد را بیمار مى کند و هم تورم عجیبى ایجاد مى کند.روشهای مختلفى در این تنگناهایى که بوده است ، از جمله همین طرح بنزین که دیروز در مجلس محترم مطرح بود مجلس هم حق دارد، صاحب نظر است و تصمیم او هم برای ما مطاع است مسکوت گذاشته شد تا در ضمن خود بودجه بحث بشود. خوب ، این مملکت ما دو سه برابر کشورهای دیگر مصرف انرژی و سوخت دارد. ما سه چهار برابر چین مصرف مى کنیم ، بااینکه ارزش افزوده و درآمد ناخالص ملى و رشد اقتصادی چین اصلا با ما قابل قیاس نیست . ما امسال حدود5 / 13میلیارد لیتر فقط بنزین مصرف کرده ایم ، در سال آینده با این روند به 5 / 14میلیارد لیتر خواهد رسید که بایست 300 میلیون دلار پول بدهیم ، فرآورده از خارج وارد بکنیم و اینجا مصرفش بکنیم . اختلاف قیمتى که بود، یکى از عوامل فساد آور قاچاق همین بنزین بود. بنزین را مى خریدند و آن طرف مرز تا ده برابر قیمت مى فروختند. خوب ، ما باید بالاخره یک تصمیمى بگیریم . من معتقدم که دولت فداکاری کرد. سه نظر بود: یا قیمت هارا افزایش بدهیم مثلا بگوییم 50 تومان ، 60 تومان یعنى کل قیمت های بنزین را افزایش بدهیم که آثار تورمى آن خیلى زیاد بود و فشار آن نیز بر روی طبقات پایین تر خیلى زیادتر بود. یا بیاییم همه اش را کوپنى کنیم . کوپنى خوب بود که یکباره مصرف ما نصف مى شد و درآمد ظاهرش خوب بود، ولى در کنار کوپن یک قیمت سایه ای ایجاد مى شد که تورم را معین مى کرد، نه همین 20 تومانى که ما مى دادیم . به علاوه اینکه کوپن به این صورت فساد آور بود و کنترل آن مشکل بود. البته یک روش دیگری هم بود که این بنزین 20 تومانى را 25تومان برای همه بکنیم که البته آن هم یک تورمى داشت ، منتها مشکل ما را حل نمى کرد. ما آمدیم کوپن گذاشتیم که البته کوپن نمى دهیم .

* روش دیگری است که ان شاالله فساد کمتری داشته باشد آن چیزی که ما پیشنهاد کردیم ، هرچه که مجلس تصویب بکند که در اینجا عرضه بنزین به یک قیمت است ، ولى برای افراد یک کارتهای مخصوصى است که مى توانند پولشان را بگیرند یا مثلا به جای آن پول بدهند. حالا دارند روش آن را بررسى مى کنند. ما به کل تاکسى ها، کل وسایل عمومى ، وانت بارها، حتى سواریهایى که کرایه مى برند که وزارت کشور در حال شناسایى این سواریهاست ، یک بنزین قابل قبولى با همان قیمت 20تومان به آنها مى دهیم که کار انجام بشود. تعداد اتوبوسهای شهری را با توجه به قراردادی که بین وزارت کشور و وزارت صنایع است ، بیشتر مى کنیم که مردم معطل نمانند. به افراد هم یک و نیم لیتر در روز و 45 لیتر در ماه ، به قیمت 20 تومان مى دهیم و یک قران هم اضافه نمى کنیم .

*منتها برای اینکه یک نوع ولع و حرصى ایجاد نشود و یک حالت روانى ایجاد نشود، گفتیم بیش از این حد هر کس مى خواهد بخرد، با قیمت گرانتری بخرد. این تورم دارد، بدبینانه و خوشبینانه مى شود روی آن حساب کرد. خوشبینانه تورم چهار پنج درصدی است و بدبینانه تورم هشت و نه درصدی است .اما حداقل 300 میلیارد تومان اینجا صرفه جویى است که بخشى از این را برای جبران مشکلاتى که برای بخش های پایین تر مى آید، گذاشته ایم بخشى از آن نیز کسری بودجه و استقراض ما را جبران مى کند که خود استقراض یکى از عوامل مهم تورم است. ما معتقدیم که این امر به هیچ وجه تورم هشت و نه درصدی را ایجاد نخواهد کرد واگر قیمت را بالا ببریم و از راه دیگری هم جبران نکنیم ، مى تواند مشکلات زیادتری را ایجاد بکند. این فداکاری است ، ولى ما نمى خواهیم برای انتخابات و رای و اینطور جریانات که حالا مردم خوششان بیاید، کار بکنیم . اگر واقعیت را به مردم بگوییم ، خوششان مى آید. به نظر من این به نفع مردم بود برای محیط زیست ، برای مصرف زیادی که داریم . بالاخره این مصرف کنترل خواهد شد. بنزین را هم که همه این مردم مصرف نمى کنند. ما به نفت سفید و چیزهای دیگر که اصلا دست نمى زنیم . این بنزین را در همان قیمت سال گذشته نگه مى داریم که فشار روی افراد نیاید. ما در سال آینده یارانه را با وجود همه مشکلات زیاد کرده ایم و در سال جاری با همه تنگناهایى که داشته ایم ، نگذاشتیم به ارز و کالاهای اساسى لطمه ای بخورد . امروز ذخیره کالاهای اساسى ما در جامعه مان از زمانى که من دولت را تحویل گرفتم ، بدتر نیست . آن وقت هم که وضع خوب بود. در مورد گندم که خیلى بیشتر است . البته در جامعه ما گرانى هست ، سختى هست و من به جدم واقعا رنج مى برم از اینکه مى بینم این مردم ، این مردم خوب ، این قدر دارند رنج مى برند. اما این را هم بگویم که دولت شما اگر نه بیشتر از شما، به اندازه شما رنج اداره کشور را تحمل مى کند، به علاوه رنج شرمندگى از شما. مملکت ما دچار بحران نیست . کاملا کنترل شده است و ما که مشکل نداریم .

* کسانى که ثبات و آرامش این جامعه را نمى خواهند. حالا من نمى دانم ریشه آنان در خارج است یا داخل . ما داریم پیگیری مى کنیم و جلو مى رویم . همین قتل هایى که اتفاق مى افتد. کى این کار را مى کند؟ جز دشمنان این مردم؟ حالا به هر انگیزه ای که باشد. کى مى خواهد بگوید که این جامعه ناامن است ؟ قتلى که چند روز پیش اتفاق افتاد، امروز باز در اخبار بود که جسد یک نویسنده ای پیدا شده که هنوز هم ما پیگیری مى کنیم که ببینیم موضوع چیست ؟ این را مى خواهند بگویند امنیت نیست ، دشمنان این ملت مى خواهند بگویند امنیت نیست و باید با همه وجود با این برخورد کرد. ثبات در این جامعه وجود دارد و باید هم وجود داشته باشد. ایجاد جوهای غلط و شبهه در ذهن مردم ، البته یک مقدار از اینها هم هزینه آزادی است . ما که مى گوییم آزادی و توسعه سیاسى این حداقل آن است . حالا بنده نمى توانم به هر نویسنده ای که مى نویسد، بگویم که مطابق من برداشت بکن ، بعضى هایشان با حسن نیت ، بعضى هایشان احتمالا با انگیزه های خاص مطالبى را در جامعه القاء مى کنند. ما هم بنای کارمان بر این نیست که برویم و دنبال انگیزه ها بگردیم . از انتقاد هم استقبال مى کنیم ، اما خوب در این جامعه نباید بى انصافى هم بشود. راه پیشرفت این مملکت پیداکردن منابع جدید است . دو منبع هم بیشتر وجود ندارد: یکى بخش خصوصى در داخل و دیگری امکانات بین المللى .

*بهترین موقعیتى که مى توانیم تصور بکنیم ، جمهوری اسلامى در افکار عمومى دنیا دارد بدون اینکه یک ذره از اصولش کوتاه آمده باشد. ما از کدامیک از اصولمان کوتاه آمده ایم ؟ ! این قابل تقدیر است که برای اولین دفعه توانسته ایم بدون اینکه یک ذره از اصولمان کوتاه بیاییم ، در افکار عمومى دنیا تاثیر بگذاریم . بیست سال کار کرده بودند که این چهره انقلاب را، چهره امام را و چهره جمهوری اسلامى را بد جلوه بدهند. خیال مى کنید آنهایى که دشمن ما هستند، همین جور ما را تحت فشار قرار مى دهند؟ ! اول افکار عمومى را آماده مى کنند و بزرگترین ابرازشان افکار عمومى خودشان است که ما را بد و خطرناک جلوه بدهند و حمله خودشان را توجیه مى کنند.الان هم بزرگترین کسانى که از وجهه جمهوری اسلامى ایران در دنیا رنج مى برند، صهیونیست ها هستند. ما هم که کوتاه نیامده ایم و هیچ چیز را از دست نداده ایم . سیاست تنش زدایى مگر دست برداشتن از اصول است ؟ ! براصول تکیه کردن ، هزینه کمتر پرداختن برای ادامه زندگى است . در مورد آمریکا ما که به آمریکا گفته ایم ، اصلا مشکل ما یک مشکل تاریخى است و به این سادگى که قابل حل نیست .

* ما مظلوم هستیم و بارها هم این را گفته ایم . اگر بناست کسى شرطى برای مذاکره یا رابطه داشته باشد، این ما هستیم که شرط مى گذاریم که مظلوم هستیم . ما هم شرطمان را اعلام کرده ایم ، خیلى به ما بد شده ، به ملت ما توهین شده و تحقیر شده ، در امور ما دخالت شده است . ما که همین جور نمى توانیم همه مصالح ملى مان را به خاطر امور دیگری ول بکنیم . سیاست های دولت هم مشخص است . رهبری هم در راس امور قرار دارند. کسى هم که نمى تواند خلاف سیاست های موجود جامعه کار بکند.

*همین تشنج زدایى سیاست مصوب ماست و آن را ادامه هم مى دهیم . اینکه ما یک برخوردی بکنیم که این مساله در افکار عمومى دنیا به هم بخورد، این به نفع نظام اسلامى است ؟ امروز امکان استفاده ما از امکانات بین المللى بدون اینکه از اصولمان پایین بیاییم ، بیش از هر زمان دیگری فراهم است.در دنیا آدم اگر بالاخره بخواهد از این امکانات استفاده بکند، باید چهره مناسب تری داشته باشد واین هم نیست که هر کس فحش مى دهد، اصول و انقلاب و اسلام را بیشتر بلد است . هر کس که محکم حرف مى زند، ولى جای خودش فحش مى دهد ما هم اینجور نیست که هیچوقت فحش ندهیم ! من مى خواهم بگویم که وضعیت خوب است ، مردم به این خوبى ، مردم به هم پیوسته و احساس حضور کرده ، جوانها احساس مى کنند که در صحنه هستند، کاسب ها حساب مى کنند که در صحنه هستند و زنان و مردان احساس مى کنند که در صحنه هستند. این جو، جو خوبى است . وجه ما در دنیا وجه بسیار خوبى است . من مى گویم این خواست خداست ، بنده که کاره ای نیستم ، شما این ملت بزرگوار هستید. این توان را داشته ایم که در افکار عمومى غرب بتوانیم رخنه ایجاد بکنیم .