"عبور": سرانجام با همه فراز و نشیب‌ها یک سال از اجرایی شدن هدفمندی یارانه‌ها گذشت. یک سالی که پر بود از وعده‌های به سرانجام نرسیده، انتقادات و اتفاقات خوش یارانه‌ای.

۲۸ آذر سال ۱۳۸۹ بود که یارانه‌ها به روایت دولت محمود احمدی‌نژاد هدفمند‌ شدند و شخص رئیس جمهور در برنامه‌ای تلویزیونی از رخ دادن تحولی بزرگ در اقتصاد ایران خبر داد. تحولی که افکار عمومی با نگرانی تبعات آن را در جامعه دنبال می‌کردو منتظر بود تا زیر بار تورم ۵۰ تا ۶۰ درصدی کمر خم کند اما عملا این اتفاق نیافتاد.

بر خلاف تصور برخی منتقدین اقتصادی و عامه مردم، نرخ رسمی تورم به روایت مرکز آمارتا بیش از ۲۴ درصد و به روایت بانک مرکزی تا بیش از ۱۹. ۸ درصد بالا نرفت.



هرچند آمارهای اعلام شده توسط دو نهاد کمی متفاوت بود اما در ‌‌نهایت نتیجه این بود که تورم بعد از اجرای هدفمندی، حدودا ۱۰ تا ۱۵ درصدرشد داشته است.

اتفاقی که می‌توان آن را از موفقیت‌های بزرگ اجرای این طرح دانست چرا که در بسیاری از کشور‌ها اجرای طرح تحولات اقتصدی با شورش‌های مردمی و مشکلات اقتصادی بسیار همراه بود اما در ایران با همکاری همه کشور از سیاسیون و اهالی باشگاه اقتصاد گرفته تا تولیدکنندگان و کاسبان جزء، این اتفاق نیافتاد تا هدفمندی یارنه‌ها در آرامش اجرایی شود.

اما در این میان وعده‌های بسیاری محقق نشد و تخلفات یارنه‌ای زیادی از دولت سر زد، یارانه نقدی‌گاه با تاخیر زیاد در حساب متقاضیان ریخته شد و بازار ارز و سکه از کنترل خارج شد، تا امروز با گذشت یک سال از هدفمندی یارانه‌ها، منتقدینی که با کلیات طرح موافق بودند اما بر نحوه مدیریت آن انتقاد داشتند از‌ای تجربه ۱۲ ماهه سربلند بیرون بیایند.



هنوز از یاد تولیدکنندگان نرفته است که رییس‌جمهور درباره یارانه و صنعت در آن روزهای آغازین طرح گفت: «با اجرای این طرح قیمت تمام‌شده صنعت می‌تواند با قیمت‌های جهانی رقابت کند. تاکنون قیمت انرژی کم بوده و بنابراین فکر و هوش ایرانی که می‌تواند فرصت انجام کارهای بزرگ بیاید، معطل مانده است. با اجرای این طرح رفتار اقتصادی متحول خواهد شد.»

اما عملا با گذشت یک سال نه تنها قیمت‌ها با قیمت جهانی رقابت نکرد بلکه با عدم پرداخت یارانه نقدی بخش صنعت و افزایش قیمت شدید حامل‌های انرژی، بسیاری از واحد‌های تولیدی به سمت ورشکستگی رفتند و درهای واردات به کشور بیشتر از قبل گشوده شد.

در هر حال، با وجود ادعاهای دولتی‌ها مبنی بر پرداخت یارانه بخش صنعت، سهم تولید نیز از منابع هدفمندی به میزان اندکی پرداخت شده است و وضعیت اختصاص درآمدهای فروش آب و برق به شرکت‌های زیرمجموعه وزارت نیرو، کسری بودجه عمرانی و به هم ریختگی روند پرداخت اعتبارات به بخش‌های مختلف اقتصادی نشان می‌دهد، توزیع یارانه نقدی به صورت فعلی بی‌نظمی کم سابقه‌ای در تاریخ اقتصادی کشور پدید آورده است.

از طرف دیگر بالا رفتن بی‌رویه حجم نقدینگی به دلیل پرداخت‌های نقدی، توازن بازار ارز و سکه را به هم ریخته است تا مدیریت اوضاع از کنترل بانک مرکزی خارج شود. افزایش ۳۰ درصدی قیمت ارزهای معتبر در برابر ریال چیزی جز کاهش ارزش پول ملی و در نتیجه کاهش ارزش یارانه پرداختی را به دنبال ندارد و تداوم کاهش ارزش پول ملی و افزایش تورم می‌تواند موجب کاهش هر چه بیشتر ارزش یارانه پرداختی و خنثی کردن اثرات مثبت یارانه پرداختی شود.

تخلفات دولت نیز در این زمینه اوضاع را بیش از پیش آشفته کرده است. بنا بر گزارشات دیوان محاسبات، دولت تخلفات گسترده‌ای در زمینه تامین بودجه یارانه انجام داده است. همچنین بر اساس گزارش دولتی‌ها، طی پرداخت ۹ماه یارانه، دولت هشت هزار میلیارد تومان کسری بودجه داشته است و این نشان از عدم مدیریت صحیح در اجرای این طرح است. بدهی ۱۴ هزار میلیارد تومانی وزارت نیرو به پیمانکاران، اختصاص بخشی از درآمدهای وزارت نیرو برای پرداخت یارانه نقدی، اختصاص ۲. ۹ میلیارد دلار درآمد صادرات نفت سال ۸۹ برای پرداخت یارانه نقدی و... از جمله این تخلفات بود که لیست طولانی تری را هم شامل می‌شود.

با این وجود دولت همچنان به پرداخت‌های نقدی با این شیوه توجه نشان می‌دهد و حتی با وجود تمام این مشکلات در پرداخت‌های نقدی که گاهی منجر به تاخیر طولانی مدت در واریز مبلغ هم شده است، در جایی محمود احمدی‌نژاد وعده ۳ برابر شدن یارانه نقدر را می‌دهد تا با وجود تمامی تبعات مثبت هدفمندی یارانه‌ها از جمله کاهش مصرف انرژی و افزایش قدرت خرید عموم مردم، این شائبه که پرداخت‌های نقدی بیشتر جنبه تبلیغات سیاسی دارد بیش از پیش تقویت شود چرا که با وجود این همه مشکل در بخش‌های اقتصادی کشور این نوع وعده‌ها تبلیغاتی به نظر می‌رسد.

در هر حال، آنچه مسلم است، هدفمندی یارانه‌ها وسیله‌ای است برای رسیدن به عدالت، عدالتی که حق تمامی مردم ایران است اما کاهش ارزش پول ملی و نابودی تولید رسیدن به این عدالت را خدشه دار می‌کند و باید دید حال با گذشت یک سال از اجرای این طرح و افزایش تجربه دولتمردان، آیا این اشکلات رفع خواهد شد یا خیر؟
منبع:شفاف